I Want No Competition, I Want Only Pleasure

Mekân krizi, çağdaş yaşamın belirleyici koşullarından biridir. Ivan Stefanov, Rekabet İstemiyorum, Yalnızca Haz İstiyorum adlı fotoğraf serisinde, genç insanların iş, ev, boş zaman ve dijital dünya arasında gündelik yaşamlarını nasıl sürdürdüklerini araştırıyor. Yeni oluşan bu hibrit mekânda, gerçek ile sanal, kişisel ile profesyonel, mahrem ile kamusal olan aynı anda var olur ve aralarındaki sınırlar giderek belirsizleşir.

Bu mekânsal bağlam, zamanın algılanışındaki daha geniş bir dönüşümden ayrı düşünülemez. Zaman artık geçmiş ile gelecek arasında uzanan bir çizgi olarak değil, şimdinin aciliyetine odaklanan parçalanmış anlar dizisi olarak deneyimlenir. Haz da bu noktada hem hedonist hem de karşı-kültürel bir boyut kazanır. Birey, bu jest aracılığıyla oyun, boş zaman veya yaratıcı pratik içinde bir özerklik duygusunu yeniden kazanmaya çalışır. Böylece haz, sürekli üretkenlik baskısına ve daima verimli kalmayı dayatan toplumsal zorunluluğa karşı bir direniş biçimi olarak işlev görür.

Bu bakış açısı, Jonathan Crary ve onun 24/7: Late Capitalism and the Ends of Sleep adlı kitabı üzerinden de okunabilir. Crary, çağdaş yaşamı kesintisiz bir faaliyet hâli olarak tanımlar. Böyle bir dünyada birey, sürekli bağlantı, iletişim, çalışma ve tüketim döngüsüne hapsolurken, durgunluk ve sessizlik anları giderek ortadan kaybolur. Crary’ye göre uyku, insan yaşamının henüz bütünüyle metalaştırılmamış son alanıdır. Stefanov ise bu durumdan çıkış için başka bir yol önerir: Hazzı bir özgürlük alanı olarak yeniden sahiplenmek.

Sergide yer alan büyük boyutlu fotoğraflar, sinematografik fotoğrafın mantığından beslenen, özenle kurgulanmış görsel senaryolar sunar. Sahneler belgesel niteliği taşıyor gibi görünse de bilinçli olarak inşa edilmiştir. Sürecin ayrılmaz bir parçası olan dijital post-prodüksiyon, gerçekliğin aynı anda hem tanınabilir hem de dönüşmüş olduğu yeni bir fotoğrafik imge durumu yaratır. Bu işlerde ortaya çıkan hibrit mekân, hem varoluşsal hem de kültüreldir; farklı unsurların belirgin sınırlar olmaksızın bir arada bulunduğu bir alandır. Bu bulanıklık, özel yaşam ile profesyonel varoluş arasındaki sınırların eridiği ve hazzın çoğu zaman üretkenliğe tabi kılındığı bir mekânsal kimlik krizine yol açar.

Serginin merkezî imgelerinden biri, karanlık odada aynı portreyi tekrar tekrar banyo tepsilerinde üreten adam figürüdür. Bu görüntü, saplantı ve tekrarın bir metaforu olarak işlev görür. Özgün olanın giderek biricikliğini yitirdiği, öznenin ise sürecin kendisine, tekrarın ritmine ve mekanik işleyişine dahil olduğu takıntılı bir eylemi çağrıştırır.

Fotoğrafların görünen gerçekçiliği içinde, gerçek ile kurgulanmış olan bir arada bulunur ve birbirini sürekli yeniden yazar. Bu fotoğraflar, görsel olarak çarpıcı ve kavramsal olarak yoğun çağdaş tablolar gibi işler. Titizlikle inşa edilmiş bu durumlar, izleyiciyi çağdaş dünyada mekânın, zamanın ve öznelliğin dönüşen biçimleri içinde varoluşa dair sorularla yüz yüze bırakır.

— Genadi Gatev, PhD